Hardliners krijgen de controle over de Iraanse politiek.
Advertenties
Ebrahim Raisi, een radicale islamist die gekozen en beschermd werd door Ayatollah Ali Khamenei, de opperste leider van Iran, won de presidentsverkiezingen met gemak. Maar zijn ogenschijnlijke overwinning lijkt een Pyrrhuszege te zijn, die Iran niets anders dan verplichte familiesteun oplevert te midden van wat wordt beschouwd als een van de ergste crises sinds de revolutie van 1979 die de Islamitische Republiek creëerde.
Als dit een vertrouwensproef is geworden voor de Iraniërs in hun hybride, veelkoppige staatsapparaat, waar theocraten en gevestigde belangen, aangevoerd door de opperste leider, de touwtjes in handen hebben van door het volk gekozen instellingen die vergelijkbaar zijn met het parlement en het presidentschap, dan is die proef mislukt.
De opkomst van 48,8 procent was de laagste in de geschiedenis van betwiste presidentsverkiezingen in de Islamitische Republiek. Zittend president Hassan Rouhani werd in 2017 herkozen met 24 miljoen stemmen; Raisi kocht er 18 miljoen. Nu heeft niet alleen meer dan de helft van de Iraniërs de stem ongeldig verklaard, maar hebben ook 3,7 miljoen mensen hun stembiljet ongeldig gemaakt – meer dan het aantal stemmen op Raisi's zwakke tegenstanders nadat de theocraten plausibele kandidaten hadden uitgesloten.
Met andere woorden: de ontevreden meerderheid in Iran verzet zich tegen Raisi. De aspiraties van een historische beschaving, maar met een jonge bevolking, om zich weer bij het koninkrijk aan te sluiten, die in Rouhani's twee overwinningen concreet werden, kunnen niet langer tot uiting komen in verkiezingen waarvan de uitslag al vaststaat door Khamenei en de geestelijkheid.
Dit is een kwestie waar Raisi weinig tijd voor zal hebben om over na te denken. Het economische klimaat in Iran is volledig ingestort nadat voormalig Amerikaans president Donald Trump zich terugtrok uit de prijsverlaging die Iran in 2015 met de VS en vijf andere wereldmachten had afgesproken om het grootste deel van Teherans nucleaire programma te ontmantelen. Hij legde daarmee wellicht de zwaarste sancties ooit op aan een soevereine staat. Hoewel Trumps campagne over de "ideale macht" Iran niet op de knieën dwong, kwam het politiek gezien goed uit voor hardliners die het gebruikten als bewijs dat de Verenigde Staten een onaantastbare macht waren geworden.
Leiders als Khamenei en Raisi mogen echter niet zelfgenoegzaam zijn. Iran heeft te maken gehad met een normale opstand in eigen land en vecht in het buitenland om de controle te behouden over wat een as van macht is geworden, maar nu is het een opeenvolging van instortende staten in Irak, Syrië, Libanon en Jemen. Dit geldt met name na de moord op Qassem Soleimani, commandant van het baanbrekende overzeese legioen, in Bagdad vorig jaar.
Er zijn complicaties met iemand als Raisi als president, een geestelijke die de afgelopen twee jaar aan het hoofd stond van de rechterlijke macht. Er wordt gespeculeerd dat hij betrokken is bij de executies van honderden politieke gevangenen in 1988, een straf die hij heeft weten te ontlopen door zichzelf te presenteren als een populistische anticorruptieactivist. In tegenstelling tot Rouhani, de architect van het nucleaire akkoord van 2015, valt hij buiten de Amerikaanse sancties.
President Joe Biden probeert de overeenkomst nieuw leven in te blazen en de uraniumverrijking van Iran terug te draaien. Iran wil zich beschermen tegen Amerikaanse sancties die buitenlandse investeerders afschrikken door de mogelijke verkoop van de dollar, ondanks de nucleaire overeenkomst. Bovendien wil het de Revolutionaire Garde (IRGC), een staatsorgaan dat met Trumps hulp een terroristische organisatie bestrijdt, van de lijst van terroristische organisaties schrappen. De leiders van de IRGC sturen echter paramilitaire operaties aan in het midden-oosten en beheersen het economische klimaat van Iran.
Een conservatief regime in Teheran, met theocraten en gekozen functionarissen die op één lijn zitten, maakt de nucleaire onderhandelingen waarschijnlijk minder moeilijk – vooral als er onder Rouhani een herzien akkoord wordt getekend en de voordelen die onder Raisi zijn behaald, worden benut. Maar Iran heeft geld nodig, en de VS en hun bondgenoten zullen nu niet alle sancties handhaven, behalve aanpassingen die Teheran doorvoert in zijn gedrag ten opzichte van de Arabische buurlanden.
De checklist suggereert verder dat de Iraanse samenleving – jongeren, stedelingen, enzovoort – zich steeds meer tegen de ayatollahs zal keren, tenzij iemand een nieuw perspectief van hoop biedt. Deze volstrekt ontoereikende verkiezingen bieden geen oplossing meer voor het politieke landschap.
